وقتی پس از نصب سیستم ورودی هنوز خاک، شن ریزه یا رد کفش در لابی دیده می شود، نباید فورا محصول را مقصر دانست. آلودگی ممکن است از مسیری وارد شود که از روی سطح ورودی عبور نمی کند. گاهی افراد از کنار سیستم عبور می کنند یا از در فرعی وارد می شوند. گاهی هم ذرات پس از ورود، با قدم های بعدی به بخش های دیگر منتقل می شوند.
تفاوت میان محل ورود آلودگی و محل مشاهده آن، تشخیص را دشوار می کند. برای پیدا کردن علت واقعی، باید مسیر حرکت افراد، زمان مشاهده آلودگی و نقاط تجمع آن را ثبت کرد. در این راهنما، یک روش میدانی برای ردیابی منبع آلودگی و تفکیک علت های احتمالی ارائه می شود. شرایط آب و هوا و زمان تردد نیز می توانند الگوی آلودگی را تغییر دهند. برای همین، مسیرهای فرعی و خدماتی هم باید بررسی و با مسیر اصلی مقایسه شوند.
پاسخ کوتاه: آلودگی را در کدام مسیر باید جست وجو کرد؟
اگر پس از عبور افراد از ورودی همچنان آلودگی دیده می شود، ابتدا مسیر انتقال را بررسی کنید. احتمال دارد افراد از کنار سطح ورودی عبور کنند، از در دیگری وارد شوند یا پس از چند قدم آلودگی را روی کف منتقل کنند. مسیر چرخ دستی، تحویل کالا و رفت و آمد کارکنان خدماتی نیز باید جداگانه بررسی شود.
محل دیده شدن خاک همیشه همان محل ورود آن نیست. ذرات ممکن است با کفش، چرخ تجهیزات یا ابزار خدماتی جابه جا شوند. گرد و غبار خشک نیز می تواند پس از نشستن روی کف، با قدم های بعدی دوباره در هوا پخش شود. بنابراین بررسی باید از بیرون ساختمان تا نقطه مشاهده آلودگی ادامه پیدا کند.

ابتدا نوع آلودگی و الگوی پراکندگی را ثبت کنید
پیش از جابه جایی وسایل یا تغییر برنامه خدمات، مشخص کنید چه چیزی روی کف دیده می شود. شن ریزه، گل مرطوب، گرد و غبار نرم، رد آب و لکه چرب نشانه های یکسانی نیستند. هر نوع آلودگی می تواند منبع و مسیر متفاوتی داشته باشد.
برای نمونه، تجمع شن در یک نوار باریک ممکن است با مسیر مستقیم حرکت کفش ها ارتباط داشته باشد. رد آب در کنار در می تواند از چتر خیس، باران یا کفش مرطوب ایجاد شود. گرد و غبار یکنواخت در چند نقطه، لزوما از در ورودی نیامده است. احتمال دارد منبع آن فعالیت داخلی یا جابه جایی دوباره ذرات باشد.
در نخستین بازدید، از نقاط آلوده عکس بگیرید. زمان، وضعیت هوا، تعداد تقریبی تردد و نوع فعالیت همان ساعت را نیز یادداشت کنید. عکس ها را از زاویه و فاصله ثابت بگیرید تا مقایسه روزهای بعد امکان پذیر باشد.

مسیرهای ورود جانبی را از قلم نیندازید
یکی از علت های رایج باقی ماندن آلودگی، عبور بخشی از افراد از مسیری خارج از محدوده کنترل شده است. این اتفاق ممکن است به دلیل محل قرارگیری در، مسیر صف، دسترسی آسان تر یا باز ماندن در جانبی رخ دهد. حتی اگر بیشتر افراد از مسیر اصلی عبور کنند، یک مسیر فرعی پرتردد می تواند آلودگی قابل مشاهده ایجاد کند.
ورودی های خدماتی، درهای پارکینگ، مسیر دریافت کالا، در اضطراری و راه ارتباطی حیاط با لابی را جداگانه بررسی کنید. در ساختمان های چند ورودی، فقط ورودی اصلی را ارزیابی نکنید. مسیر کارکنان، پیمانکاران و نیروهای حمل بار نیز ممکن است از ورودی متفاوتی عبور کند.
در زمان بازدید، مسیر قدم زدن افراد را برای چند بازه کوتاه مشاهده کنید. لازم نیست اطلاعات هویتی افراد ثبت شود. فقط تعداد عبورها، مسیر تقریبی و نقاطی را که افراد از کنار سطح عبور می کنند یادداشت کنید. اگر مسیر واقعی با مسیر طراحی شده تفاوت دارد، علت این اختلاف را بررسی کنید.
آلودگی ممکن است پس از ورودی و در چند قدم بعدی منتقل شود
کف کفش همه ذرات را در همان لحظه ورود آزاد نمی کند. بخشی از خاک ممکن است در قدم های بعدی روی کف ساختمان باقی بماند. به همین دلیل، وجود آلودگی در راهرو به تنهایی ثابت نمی کند که سیستم ورودی کارایی نداشته است.
در یک مطالعه آزمایشگاهی درباره انتقال خاک با کفش، پژوهشگران الگوی رسوب خاک خشک و مرطوب را روی کف سخت بررسی کردند. نتایج نشان داد بخش زیادی از خاک در چند قدم نخست وارد فضای داخلی می شود. در شرایط همان آزمایش، آلودگی اولیه می توانست در محدوده حدود ۷ تا ۸ متر از ورودی پخش شود. این فاصله به طول گام فرض شده در مطالعه وابسته بود و نباید برای همه ساختمان ها یک حد قطعی در نظر گرفته شود.
همان پژوهش تفاوت میان یک بار ورود و رفت و آمد تکراری را نیز نشان داد. ورودهای متعدد می توانند آلودگی را در سطح گسترده تری پخش کنند. پس اگر آلودگی در چند نقطه دورتر دیده می شود، باید تعداد دفعات ورود و مسیرهای تکراری را هم بررسی کرد.
منبع: پژوهش انتقال خاک به فضای داخلی از طریق کفش
محل مشاهده خاک لزوما محل ورود آن نیست
ذرات خشک روی کف ممکن است با عبور افراد دوباره بلند شوند. مطالعه دیگری درباره بازپخش خاک خشک نشان داد برخورد قدم با سطح آلوده می تواند ذرات را موقتا در هوا معلق کند. در شرایط آزمایش، پراکندگی جانبی ذرات نیز اهمیت داشت. بنابراین ممکن است گرد و غبار در نقطه ای دیده شود که منبع اولیه ورود در آنجا نبوده است.
این موضوع برای راهروهای باریک، فضای کنار دیوار، محدوده پذیرش و محل توقف افراد اهمیت دارد. نقاطی که افراد زیاد می ایستند یا مسیر خود را تغییر می دهند، باید جداگانه بررسی شوند. همچنین جریان هوا، باز و بسته شدن درها و فعالیت تجهیزات تهویه می توانند در جابه جایی ذرات نقش داشته باشند. بدون اندازه گیری یا مشاهده مستقیم، سهم هر عامل را قطعی اعلام نکنید.
چرخ دستی و تجهیزات خدماتی را جداگانه بررسی کنید
همه آلودگی ها با کفش وارد ساختمان نمی شوند. چرخ های چمدان، سبد فروشگاهی، ترولی خدماتی، گاری حمل زباله و تجهیزات باربری ممکن است از مسیر دیگری عبور کنند. چرخ ها می توانند ذرات چسبیده به لاستیک یا سطح خود را در طول مسیر آزاد کنند.
مسیر حرکت این تجهیزات را روی نقشه ساختمان مشخص کنید. به محل توقف آن ها، چرخش در گوشه ها و محل بارگیری توجه کنید. اگر آلودگی در امتداد یک مسیر چرخ دار دیده می شود، همان مسیر را در زمان فعالیت واقعی بررسی کنید. مشاهده یک بار عبور خالی برای نتیجه گیری کافی نیست.
در برخی ساختمان ها، تجهیزات خدماتی پس از خروج از فضای بیرونی وارد راهرو می شوند. در این حالت، منبع آلودگی ممکن است به ورودی اصلی ارتباطی نداشته باشد. برای تشخیص، زمان عبور تجهیزات را با زمان مشاهده آلودگی مقایسه کنید.
فعالیت خدمات و نظافت را به عنوان یک مسیر انتقال بررسی کنید
گاهی آلودگی پس از نظافت یا جابه جایی تجهیزات دوباره روی کف دیده می شود. برای تشخیص این وضعیت، روش خدمات را تغییر ندهید؛ ابتدا زمان انجام کار و محل مشاهده آلودگی را ثبت کنید. مسیر حرکت دستگاه نظافت، سطل، تی، جاروبرقی و چرخ خدماتی را روی نقشه مشخص کنید.
اگر سطح پیش از شروع کار تمیز است اما پس از پایان آن آلودگی در نقطه دیگری دیده می شود، موضوع باید جداگانه بررسی شود. ممکن است ابزار یا تجهیزات بین دو ناحیه جابه جا شده باشند. همچنین ممکن است بخش هایی از کف در زمان بازدید هنوز خشک نشده باشند و رد عبور روی آن ها باقی بماند.
این مقاله دستور نظافت ارائه نمی کند؛ هدف آن تشخیص مسیر انتقال است. برای روش اجرای نظافت بر اساس ساختار و جنس اجزا، از راهنمای نظافت و نگهداری ورودی مراجعه کنید.
شرایط آب و هوا و نوع فعالیت را با زمان آلودگی مقایسه کنید
اگر آلودگی فقط در روزهای بارانی دیده می شود، احتمال ورود آب و گل از مسیرهای جانبی را بررسی کنید. اگر مشکل در روزهای خشک هم وجود دارد، ذرات ریز، فعالیت محوطه بیرونی یا مسیرهای خدماتی را در نظر بگیرید. تغییر نوع آلودگی در فصل های مختلف نیز می تواند نشانه تغییر منبع باشد.
زمان مشاهده اهمیت زیادی دارد. آلودگی ابتدای صبح ممکن است از فعالیت شبانه یا ورود نخستین گروه کارکنان ایجاد شده باشد. افزایش آلودگی پس از ساعت تحویل کالا، احتمال ارتباط با مسیر باربری را مطرح می کند. ثبت زمان کمک می کند علت های احتمالی از حدس های کلی جدا شوند.
روش میدانی برای ردیابی منبع آلودگی
برای بررسی دقیق، مسیر ورودی را به چند نقطه ثابت تقسیم کنید. این نقاط باید در بازدیدهای بعدی نیز ثابت بمانند. پیشنهاد می شود حداقل پنج موقعیت ثبت شود:
۱. محوطه بیرونی پیش از ورودی اصلی.
۲. محدوده قبل از سطح ورودی.
۳. کف بلافاصله پس از پایان سطح ورودی.
۴. مسیر اصلی حرکت در چند قدم بعدی.
۵. نقاط فرعی مانند کنار در جانبی، پذیرش یا محل توقف تجهیزات.
در هر نقطه، عکس، نوع آلودگی، زمان مشاهده و وضعیت تردد را ثبت کنید. بازدید را در چند بازه زمانی تکرار کنید. یک بازدید کوتاه در یک ساعت خلوت برای تشخیص عملکرد روزانه کافی نیست.
اگر امکان نمونه برداری مقایسه ای وجود دارد، روش ثبت را ثابت نگه دارید. سطح نمونه، ابزار، تعداد برداشت ها و زمان باید در هر نوبت یکسان باشند. برای تحلیل دقیق تر، آزمایشگاه یا کارشناس مرتبط می تواند روش اندازه گیری جرم یا ترکیب ذرات را تعیین کند. مشاهده چشمی برای پیدا کردن الگو مفید است، اما جایگزین آزمون کمی نیست.
یک نمونه میدانی منتشر شده از سوی Forbo در بیمارستان Leeds General Infirmary، اندازه گیری خاک کف را پیش و پس از نصب یک سیستم ورودی بررسی کرد. در آن مطالعه، نمونه ها در نقطه ای از راهرو و طی چند بازدید هفتگی جمع آوری شدند. گزارش، کاهش قابل توجه مقدار خاک را در همان محل و شرایط ثبت کرد. این مطالعه متعلق به یک محصول و یک محل مشخص است و نتیجه آن را نمی توان به همه ساختمان ها یا محصولات دیگر تعمیم داد. ارزش آن برای این مقاله، نشان دادن اهمیت اندازه گیری قبل و بعد و تکرار نمونه برداری است.
الگوی آلودگی چه چیزی را درباره علت احتمالی نشان می دهد؟
| الگوی مشاهده شده |
علت احتمالی |
بررسی بعدی |
| آلودگی در کنار سطح ورودی |
عبور افراد از مسیر جانبی |
مشاهده مسیر واقعی ورود |
| ردهای پیوسته در راهرو |
انتقال ذرات با قدم های بعدی |
ثبت نقاط ثابت در طول مسیر |
| آلودگی نزدیک در خدماتی |
ورود از مسیر کارکنان یا تجهیزات |
بررسی زمان و مسیر خدمات |
| ذرات در امتداد مسیر چرخ دستی |
انتقال توسط چرخ تجهیزات |
مشاهده چرخ ها و محل توقف |
| گرد و غبار پراکنده در چند نقطه |
بازپخش ذرات یا منبع داخلی |
مقایسه زمان، جریان هوا و تردد |
| افزایش آلودگی پس از بارندگی |
ورود آب و گل از مسیرهای مختلف |
مقایسه ورودی ها در روز خشک و بارانی |
| آلودگی پس از فعالیت نظافت |
جابه جایی با ابزار یا تجهیزات خدماتی |
مقایسه وضعیت پیش و پس از کار |
این جدول ابزار تشخیص اولیه است، نه اثبات علت. هر فرضیه باید با مشاهده تکراری یا اندازه گیری بررسی شود. اگر دو عامل هم زمان رخ می دهند، آن ها را جداگانه ثبت کنید تا نتیجه اشتباه به دست نیاید.
چه زمانی باید خود سیستم ورودی بررسی شود؟
پس از بررسی مسیرهای فرعی و تجهیزات، نوبت ارزیابی خود سیستم می رسد. اگر آلودگی در کف بلافاصله بعد از سطح ورودی و در مسیر اصلی تردد متمرکز باشد، لازم است عملکرد سیستم در همان محل بررسی شود. در این مرحله، نوع آلودگی، میزان تردد، ابعاد سطح و وضعیت اجزای نصب شده باید با اطلاعات پروژه تطبیق داده شوند.
اگر پادری آلومینیومی در ورودی نصب شده، اما بیشتر افراد از یک گوشه آن عبور می کنند، مسیر واقعی تردد با محدوده پوشش یافته هماهنگ نیست. ممکن است محل صف، پذیرش یا مسیر درهای بازشو پس از نصب تغییر کرده باشد. این موارد را با نقشه اولیه و وضعیت فعلی ساختمان مقایسه کنید.
در بررسی یک پادری آلومینیومی، نباید صرفا به ظاهر سطح یا میزان خاک روی آن اکتفا کرد. محل تجمع ذرات، مسیر حرکت افراد و نقاط عبور خارج از محدوده باید هم زمان بررسی شوند. اگر شواهد نشان می دهند آلودگی از خود سیستم عبور می کند، بررسی مشخصات همان مدل و شرایط اجرای آن ضرورت دارد.
برای مشاهده اطلاعات مدل ها و ساختارهای قابل سفارش، به صفحه محصولات ورودی MGN مراجعه کنید. برای تشخیص عملکرد یک پروژه مشخص، باید شرایط واقعی محل و مشخصات همان مدل با یکدیگر تطبیق داده شوند.

چک لیست ثبت و پیگیری مشکل
| مورد بررسی |
اطلاعاتی که باید ثبت شود |
| محل مشاهده آلودگی |
نشانی دقیق نقطه روی نقشه یا عکس |
| نوع آلودگی |
خاک، شن، گل، گرد و غبار، آب یا لکه |
| زمان مشاهده |
تاریخ، ساعت و فاصله از آخرین نظافت |
| وضعیت آب و هوا |
خشک، بارانی، برفی یا همراه با گرد و غبار |
| مسیرهای ورود |
ورودی اصلی، جانبی، خدماتی و پارکینگ |
| مسیر تجهیزات |
چرخ دستی، ترولی، گاری یا تجهیزات نظافت |
| حجم تردد |
تعداد تقریبی عبور در بازه مشاهده |
| وضعیت پس از نظافت |
تصویر و شرح وضعیت پیش و پس از کار |
| اقدام اصلاحی |
تغییر مسیر، کنترل ورودی فرعی یا بررسی فنی |
| نتیجه پیگیری |
مقایسه وضعیت در بازدید بعدی |
جمع بندی
باقی ماندن آلودگی پس از عبور از ورودی، همیشه به معنی ضعف محصول نیست. مسیرهای جانبی، تردد تکراری، چرخ تجهیزات، فعالیت خدمات و بازپخش ذرات می توانند در نتیجه نهایی نقش داشته باشند. محل مشاهده خاک را با محل احتمالی ورود آن یکی فرض نکنید.
بهترین راه تشخیص، ثبت چند نقطه ثابت و مقایسه وضعیت آن ها در زمان های مختلف است. پس از شناسایی مسیر انتقال، می توان مشخص کرد که اقدام اصلاحی باید در مدیریت تردد، مسیر خدمات، برنامه نظافت یا خود سیستم ورودی انجام شود.
پرسش های متداول
خیر. خاک ممکن است از ورودی جانبی یا مسیر خدماتی وارد شده باشد. همچنین بخشی از آلودگی کفش در چند قدم بعدی روی کف باقی می ماند. ابتدا مسیر ورود را ثبت کنید و سپس عملکرد سیستم را ارزیابی کنید.
ذرات ممکن است با قدم های بعدی از کفش جدا شوند. رفت و آمد تکراری نیز می تواند آلودگی را در سطح گسترده تری پخش کند. در گرد و غبار خشک، بازپخش ذرات از سطح کف هم ممکن است نقش داشته باشد.
بله، چرخ تجهیزات ممکن است خاک و ذرات را از محوطه بیرونی به داخل منتقل کند. مسیر حرکت و محل توقف تجهیزات را جداگانه ثبت کنید. این بررسی را در زمان فعالیت واقعی انجام دهید.
نقاط ثابت در بیرون، قبل و بعد از ورودی و مسیر داخلی تعیین کنید. وضعیت هر نقطه را در چند ساعت و چند روز مقایسه کنید. اگر الگوی آلودگی با یک مسیر خاص هم زمان باشد، آن مسیر نیازمند بررسی دقیق تر است.
اگر پس از ثبت مسیرها و حذف فرضیه های واضح، آلودگی همچنان در همان نقطه تکرار می شود، ارزیابی فنی محل مفید است. نقشه ورودی، مشخصات محصول، وضعیت نصب و گزارش های ثبت شده را برای بررسی آماده کنید.
خیر. هیچ سیستم ورودی را نباید تنها عامل کنترل همه مسیرهای آلودگی دانست. نتیجه به مسیر حرکت افراد، ورودی های جانبی، تردد تجهیزات و شرایط واقعی ساختمان وابسته است.
منابع
۱. Hunt, A., Johnson, D. L., Griffith, D. A. (2006). Mass transfer of soil indoors by track-in on footwear. Science of the Total Environment, 370(2–3), 360–371. لینک مقاله
۲. Hunt, A., Johnson, D. L. (2012). Suspension and resuspension of dry soil indoors following track-in on footwear. Environmental Geochemistry and Health. لینک مقاله در PubMed
۳. Forbo / Cleaning Research International. Study into the effectiveness of Coral entrance matting at reducing levels of soil entering buildings. دریافت گزارش PDF
۴. MGN. راهنمای نظافت و نگهداری ورودی. مشاهده مقاله
۵. MGN. انتخاب رویه فرچه ای، لاستیکی یا ترکیبی برای ورودی. مشاهده مقاله